ህንፀት ብልፅቲ ትግራይ ገዛና
ህንፀት ብልፅቲ ትግራይ ገዛና (ገዛና-ትግራይ) ብቦርድ ዝምራሕ ብ2017 ዓ/ም ኣብ ከተማ መቐለ፣ ክልል ትግራይ ዝተመስረተ መንግስታዊ ዘይኮነ ናይ ግብረሰናይ ትካል እዩ።
መሰረታዊ ተልእኾ (Mission)
ኣብ ህንፀት ብልፅቲ ትግራይ ገዛና ዝተኸኣለ ናይ ዓቕሚ ምጥራይ (capacity development) ሓገዝ ብምሃብ፣ ሕብረተሰብን ዝነብሩሉ ከባቢን ዝንከባኸብ ግልጋሎት ብ ምትእትታው፣ ብተፈጥሮኣዊ ወይክዓ ብኹናት ዝተሃሰዩ ኮሚኒቲ ክበረታትዑን ክጣየሹ ብ ምሕጋዝ፣ ኣብ ቀንዲ መሰላል ምሰረታ ብልፅቲ ትግራይ፣ ብትምህርቲ ፣ ጥዕናን፣ ቀረብ ፅሩይ ማይ ናይ ኣመራርሓ ሙያዊ ስልጠናታት ብምሃብ መናእሰይ ክዓብዩን ባዕሎም ዝተኣማመኑ ክኾኑ ብምሕጋዝ ኣበርክቶ ምግባር።
ዓላማ (Objectives)
- ናይ ወለዲ ሕብሓበ ዝሰኣኑ ወይ ድማ ዝተፀገሙ ህፃውንቲ ምሕጋዝን ነዚ ዘኽእሉ ምትእሰሳራት ምፍጣር፣
- ወለዶም ዝሰኣኑ ፅጉማን መናእሰያትን ምድጋፍን ነዚ ዘኽእሉ ምትእሰሳራት ምፍጣር፣
- ኣብ ትግራይ ናይ መናእሰያት ኣእምሮን ጥዕናን ዘማዕብሉ ፕሮግራማት፣ ሰልጠናታት ምሃብን ምድላውን
- ናይ መሪሕነት ሰልጠና ምሃብ
- ናይ ምምኻር ሰራሕ ምሃብ
ቐንዲ ተግባራትና (Goals)
- ብኹናት ዝተሃሰዩ ማሕበረሰባት ምጥያሸን ምሕጋዝን። ዝበረሳ ማይ፣ ቤት ትምህርቲ፣ ጥዕና ንምጥያሸ ዘኽእል ባይታ ምፍጣር።
- ዓቕሚ ሰብ እዘም ብኹናት ዝተጐድኡ ማሕበረሰባት ብሰልጠናን ብሪሶርሰ ምትእሳር ምዕባይን ምዝማንን።
- ብኹናት ኣካሎም ዝተጐድኡ ሰባትን ሰድሮኦምን ምሕጋዝን፣ መፍረይቲ ዜጋታት ንኹኾኑ ዓቕሚ ምፍጣር።
ኣታዊ (Income generation)
- ካብ ውልቀሰባትን ትካላትን ውህብቶ/ልገሳ/ ፣
- መንግስቲ ንዓዲ ውሽጢ ፕሮግራማት ናይ ገንዘብ ሓገዝ ካብዝህቦ
- ምሰ ካብ ዓዲ ወፃኢ ዘለው ገበርቲ ሰናይ ውልቀሰባትን ትካላትን ብምትእሰሳር ሰፓንሰር ብምርካብ
- እቶት ከርክቡ ዝኽእሉ ፕሮግራማት ብምድላውን ብምሰላጥን
ሰራሕቱ ከሳልጥን ኣብ ህንፀት ብልፅቲ ትግራይ ገዛና ዝተኸኣለ ናይ ዓቕሚ ንምሃብ ዝተመስረተ እዩ።
መኸተ ኤችኣይቪ ኤድሰ (HIV Prevention and Mitigation Campaign)
ጎይታ ብባዓል ኣሸንዳ ዓይኒ ዋሪ ማርያን ሕንጊደይ ፆሞረይ ምኽንያት ብምግባር ጉጅለ ባህሊ ትግራይ ኣብ መኸተ ኤችኣይቪ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ትግራይ ምንቅስቃስ እናገበረ እዩ። ብዝዓበየ ድማ ንበዓል መስቀል ምኽንያት ብምግባርን ዓለም ለኸ መዓልቲ ኤድስ ምኽንያት ብምግባር ብሓዱሽ መልክዕ ምስ ቢሮ ጥዕና ክልል ትግራይ ሕብረተሰብ ኣተሓሳስብኡ ንምልዋጥን ንምድሓንን ኣብ ምሽብሻብ ንርከብ።
ኣብ መገድና ዝረኸብናዮ ሓገዝ ዝጠልብ ዕሸል ግዳይ ነታጓይ - ዛንታ ኤልያስ ታሪኩ
ካብ ህይወት ናይ ምድሓን ሰብኣዊ ልኡኽ ኣብ ዓምዶ ክምለስ ከለኹ፡ ምስ ሓደ ኣቦን ወዱን ተራኺበ ፅንዓቶም ነብሰይ ተንኪፉኒ።
ኣብ ዝርርብ ምስኦም ከለኹ ብዛዕባ ትምህርቲ ናይቲ ቆልዓ ሓቲተ እንተኾነ እቲ ኣቦ ብሓዘን ከምዘይክኣል ነጊሩኒ። እታ ዝቀረበት ቤት ትምህርቲ ብኪሎሜተራት ርሒቓ እቲ ናብኣ ዝወስድ መንገዲ ድማ ንሓደ ክራንች ዝጥቀም ቆልዓ ክሓልፎ ዘይክእል’ዩ። ናብ ፀገሞም እናወሰኸ እቲ ኣቦ ሕክምና ንምድላይ ዝኣክል ሃብቲ ከምዘይብሎም ተዛሪቡ።
ብፀገሞም ተተንኪፈ ናብ መቐለ ናይቲ ብሉፅ ናይ ፊዝዮተራፒን ፕሮስተቲክን ማእከል ገዛ ንምብፃሕ ክሕግዞም ሓሲበ። ብምስጋና ዝመልአ ዓይኖም ነቲ ሓገዘይ ተቐቢሎም። ኣነ ድማ ንመን ክረኽቡ ከምዘለዎም ዝሕብር ፅሑፍ ሂበዮም።
ብዘተባብዕ ኩነታት እቲ ኣቦ ኣብ ዝቐፀለ መዓልቲ ረኺቡኒ ብሰላም ኣብ መቐለ ከም ዝበፅሑ ኣረጋጊፁለይ። ብቕልጡፍ ምስቲ ማእከል ኣራኺበዮም ምስ ወጋሕታ ድማ ለውጢ ዘምጽእ እዋን መፂኡ – ኤልያስ ታሪኩ ኣብ ሓዲሽ ናይ ፕሮስተቲክ እግሩ ደው ኢሉ።
ናይቲ ኣቦን ወዱን ብሓጎስ ዝነበረ ገፆም ክርኢ ከለኹ ዘይንቡር ናይ ምስጋና ስምዒት ተሰሚዑኒ። ኣብዚ ፍሉይ መደምደምታ ኤልያስ ታሪኩ ሓዲሽ ናፅነት ረኺቡ – ናይ ሰብኣዊ ርህራሄን ፅንዓትን ፅባቐ መርኣያ’ዩ።
ናይ ቀረባ እዋን ተልእኮና
ብዕለት 03 ማርች 2024 ዓ/ም ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ዓምዶ ን115 ስድራቤታት ልዕሊ 500,000 ETB ሓገዝ ገይርና ኢና።
ተወሳኺ ኣንብብ
በቲ ቪድዮታትን ስእልታትን ዝተቐረፀ ስሕበት ዘለዎ ስእልን ምስልን ነቲ ኣብ ዓምዶ (ወረዳ ማይቅነጣል ጣብያ ወጪ) ዝተኻየደ ኣድካሚ ግን ከኣ ኣገዳሲ ሰብኣዊ ተልእኾ ዝሓቆፈ እዩ። ካብ ምፍልላይ ብእግሪ ተበጊስና፡ ጉዕዞና ነቲ ሓደገኛ ናይ ሰይሳ ሩባ ምሕላፍ የድልዮ ነይሩ።ካብ ሰይሳ ንደሓር እቲ መሬት ዘይምሕረት ዝመልኦ ኮይኑ ዓቐብቲ ቦታታትን ጥንኩር መንገድታትን ነቲ ድልየትና ፈታኒ ነይሩ። ኣብ ማእኸል እዚ ዘፍርሕ ከባቢ ድማ ናይ ሓደ ጥንታዊ መንገድን ዝፈረሰ ድልድልን ሓሪኹ ነይሩ ካብ ነዊሕ ግዜ ዝተረስዐ መሰረተ ልምዓት።
ይኹን ደኣ እምበር ኣብ ማእኸል እቲ ዕንወት ሓደ ጭሮት ተስፋ ተራእዩ። እቲ እዚ ዝተረስዐ መንገዲ ናብ ሓደ ፅኑዕ ዝኾነ ፍሉይ መንገዲ ናይ ምቕያር ተኽእሎ ከም ብርሃን ተኽእሎ ቀሪቡ። ምስ ተመሓየሸ መእተዊ ተሽከርከርቲ ነቲ ጥንኩር ከባቢ ሰጊረን ናብቲ ቤተ-ክርስትያን ቅዱስ ጊዮርጊስ ዝተኸለሉ ላዕለዋይ ቦታ ክበፅሓ ይኽእላ።
ከምዚ ዓይነት ለውጢ ነቶም ኣብ ፅላል ናይ ፀገም ዝነብሩ ማሕበረሰብ ህይወቶም ከም ብሓዱሽ ክቕይር ይኽእል። እቲ ዝተሃነፀ መንገዲ ምስቲ ኣብቲ ላዕለዋይ ቦታ ዝተመስረተ ናይ ማይ ትካል ዓሚቕ ለውጢ ከምፅእ ይኽእል። ብናይ ርሕቀት ፀገም ከይተጨነቑ ነበርቲ ኣብ መዓልታዊ ናብ ሩባ ንምቕዳሕ ዝኸድዎ ዝነበሩ ክቡር ሰዓታት ክወሃቡ ኣብ ገማግም ሩባ ሰይሳ ናይ መስኖ ሕርሻ ክሰርሑ ከምኡ’ውን ኣገደስቲ ኣገልግሎታት ከም ክሊኒካት፣ ቤት ትምህርትታትን ዕዳጋታትን ክበፅሑ ይኽእሉ።
ህፁፅነት ናይዚ ፃዕሪ ልዕሊ ዓቐን ክግለፅ ኣይክእልን። እቶም ለውጢ ናይ ምምፃእ ስልጣን ዝተዋህቦም ነቲ ፃውዒት ክሰምዕዎ ኣለዎም። እቲ ንልዕሊ ኣርባዕተ ዓሰርተታት ዓመታት ህይወቱ ብናይ ግጭት መንፈስ ዝተበላሸወ ተፃዋርነት ዘለዎ ህዝቢ ዓምዶ፡ ካብዚ ዝንእስ ኣይግብኦን። በዚ ምልክት እዚ ኣቢልና ዝያዳ ብሩህን ፍትሓውን መፃኢ መብፅዓ ክንህቦም ስለ እንኽእል ስጉምቲ ዝውሰደሉ ግዜ እዩ።ሙሉጌታ ገብረጊዛብሄር PhD
መጋቢት 03, 2024
ተስፋን ፈውስን: ደገፍ ጾታ መሰረት ዝገበረ ዓመጽ ዝደሓና ኣብ ትግራይ
“ንሕና መራሕቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ ኣብ ትግራይ ካብ ፆታዊ ዓመፅ ዝደሓኑ ንምፍዋስ ዘበርከትኩምዎ ለውጢ ዘምፅእ ድጋፍ ብዕምቆት ከም ዝተተንከፍናን ዘይተኣደነ ምስጋና ከም ዘለናን ንገልፅ። ኣበርክቶኹም ታሪኻውን ዘይርሳዕን እዩ።” – ኣበባ ሃይለስላሴ ዋና ኣካያዲት ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ
- ህፁፅ ድጋፍ ምሃብ፤
- ንፆታዊ ዓመፅ ተጠቃዕቲ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ኣድለይቲ ሓገዛት ከም መግቢ፣ ክዳን፣ ከምኡ’ውን ናውቲ ሕክምና ምዕዳል።
- ንደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምፍዋስ ስነ-ኣእምሮኣዊ ፀገማት ንምሕጋዝን ምሕዋይ ከጀምራን ስነ-ኣእምሮኣዊ ድጋፍን ምኽርን ምሃብ።
- ቁጠባዊ ዓቕሚ ምምዕባል፤
- ተጠቃዕቲ ዘላቒ መነባብሮ ንኽህልወን ዘኽእለን ሞያዊ ስልጠና መደባት ምትግባር።
- ንፋይናንሳዊ ናፅነት ዘኽእል ንእስ ዝበላ ትካላትን ንግድታትን ዕድላት ምፍጣር።
- ማሕበረሰባዊ ኣፍልጦን ድጋፍን ምዕባይ፤
- ብዛዕባ ፆታዊ ዓመፅን ፅልዋኡን ኣፍልጦ ንምዕባይ ማሕበረሰባዊ ኣፍልጦ ዘዕብዩ ዓውደ መፅናዕትታት ምክያድ።
- ንተጠቃዕቲ ቀፃሊ ሓገዝን ጉዳየን ንምሕላውን ዝሕግዙ መርበባት ድጋፍ ምምስራት።
- ሕጋዊን ማሕበራዊን ስርዓታት ድጋፍ ምድልዳል፤
- ተጠቃዕቲ ፍትሒን ሕጋዊ ሓገዝን ንኽረኽባ ምስ ከባቢያዊ ስልጣናትን መንግስታዊ ዘይኮኑ ትካላትን ምትሕብባር።
- ደቂ ኣንስትዮ መፀግዒን ድሕነትን ዝረኽባሉ ውሑሳት ቦታታትን መዕቆብን ምዕባይ።
ትልሚ ኣፈፃፅማ፤
- ገምጋም ድሌታት፡
- ኣብ ትግራይ ዘለዋ ግዳያት ፆታዊ ዓመፅ ዘለወን ኣዝዩ ህፁፅ ድሌታት ንምፍላይ ዕምቆት ዘለዎ ገምጋም ምክያድ።
- ምስ ናይ ከባቢ መሻርኽትን ተሳተፍትን ብምትሕብባር ንናይ ሓገዝ መደብ ብብቑዕ መንገዲ ምውጣን።
- ምትእኽኻብ ሃብቲ፡
- ካብ ናይ ከባቢን ኣህጉራውን ለገስቲ ተወሳኺ ሃብትን ደገፍን ንምእካብ ናይ ምልዕዓል ዘመተ ምጅማር።
- ምስ ኣብ ናይ ስምብራት ክንክን፣ ሞያዊ ስልጠናን፣ ሕጋዊ ሓገዝን ዝምህሩ ትካላት ምትሕብባር።
- ትግባረ መደብ፡
- ናይ ህፁፅ ሓገዝ ስራሓት ምጅማር፣ ቀልጢፍካ ኣድለይቲ ናውትን ኣገልግሎታትን ምዝርጋሕ ምርግጋፅ።
- ንግዳያት ናይ ስልጠና መደባትን ቁጠባዊ ዕድላትን ምጅማር፣ ነዊሕ ዝፀንሕ ርግኣት ምምዕባል።
- ክትትልን ገምጋምን፡
- ናይቲ ፕሮጀክት ምዕባለን ፅልዋን ንምክትታል ፅኑዕ ናይ ክትትል ስርዓት ምትግባር።
- ናይቲ ኣፈፃፅማታት ውፅኢታውነት ንምርግጋፅ ብመሰረት ርእይቶታትን ውፅኢታትን ስትራተጂታት ብቐፃሊ ምግምጋምን ምምዕርራይን።
- ምሉእ ድጋፍ ብምሃብ ናይ ፆታዊ ዓመፅ ዝበፅሐን ደቂኣንስትዮ ዝሓሸ ኣካላውን ስነ-ኣእምሮኣውን ጥዕና ክህልዎም ምግባር።
- ሞያዊ ስልጠናን ናይ ንግዲ ዕድላትን ብምቕራብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ቁጠባዊ ርእሰ-ምርኮሳን ብቕዓትን ምዕባይ።
- ብዛዕባ ፆታዊ ዓመፅ ዝለዓለ ማሕበረሰባዊ ንቕሓትን ዝነከየ ኣድልዎን ምፍጣር።
- ነቲ መሰላትን ድሌታትን ናይቶም ፆታዊ ዓመፅ ዝሓለፉ ሰባት ዝድግፉ ሕጋውን ማሕበራውን ዓውድታት ምድንፋዕ።
መኸተ ኤችኣይቪ ኤድስ
ዓለምለኸ ዋዕላ ምክልኻል ሕማም ኤችኣይቪ ኤድስ ሎሚ ድ/ቐትሪ ተሳሊጡ።
4 ታሕሳስ 2017 ዓ.ም፤ እዚ መድረኽ ብምትሕብባር ሜዲካል ዩኒቨርሰቲ ኦፋ ሳውዝ ካሮላይና፣ ኢንስቲትዩት ምርምር ጥዕና ትግራይ፣ ዩኒቨርሲቲ መቐለ፣ ዩኒቨርሲቲ ኣክሱምን ባህሊ ትግራይን ዝቐረበ እዩ።
ኣብ ሃገረ ኣሜሪካ ዩኒቨርሰቲ ሳውዝ ካሮላይና ሓላፊ ኣካዳሚ ፕሮግራማት ዝኾኑ ፕሮፌሰር ሙሉጌታ ገብረእግዚአብሄር ናይዚ መድረኽ ዋና ኣዳላዊ እንትኾኑ፣ ዕላማ እዚ መድረኽ መኸተ ኤችኣይቪ ኤድስ ዝምልከትን፤ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ኣብ ምክልኻልን ምሕካምን ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ዘለዉ ምዕባለታት ትኹረት ዝገበሩ ብዝተፈላለዩ ፅሑፋት፣ ልምድታት ዝተፈላለያ ሃገራት፣ ኣብ ትግራይ ኣብዚ ቐረባ እዋን ዕላዊ ዝተገበረ መፅናዕቲ ሕማም ኤድስ ኣመልኺቱ ቀሪቦም ዝተሳለጠ እንትኸውን መፍትሒ ሓሳባትን ቐሪቦም ፅቡቕ ተሞክሮ ከምዝተረኸበ ገሊፆም።
ዶ.ር ሓየሎም ካሕሳይ ዋና ዳይሬክተር ኢንስቲትዩት ምርምር ጥዕና ትግራይ ” ኣብ ጥዕና ዘድሃቡ መፅናዕታት መድረኽ ዙም ፈጢርኻ ብሉፃት ስራሕቲ እትርእየሉ ኣገባብ ስለዝኾነ ቐፃልነት ንክህልዎ ከምዝሰርሑ ብምሕባር ነቲ መድረኽ ዘዳለውን ንዝተሳተፉን ኣመስጊኖም።
ኣብቲ ዓውዲ ዘተኮረ ፅሑፍ ዘቕረቡ ድማ፡
– ዶር ሙሉጌታ ገብረእግዚኣብሄር (ፕሮፌሰር) ካብ ሜዲካል ዩንቨርስቲ ሳውዝ ካሮላይና
– ዶ.ር ጄፈሪ ኮርተ (ፕሮፌሰር) ካብ ሜዲካል ዩንቨርስቲ ሳውዝ ካሮላይና
– ዶ.ር ኤሪክ ማይሰነር ( ተሓባባሪ ፕሮፌሰር) ካብ ሜዲካል ዩንቨርስቲ ሳውዝ ካሮላይና
– ዶ.ር ገ/ፃዲቕ በርሀ ( ፕሮፌሰር ) ካብ ዩንቨርስቲ መቐለ
– ወ/ሮ ክብርቲ መሓሪ ተመራማሪት ካብ ኢንስቲትዩት ምርምር ጥዕና ትግራይ
– ኣይተ ብርሃነ ኣየለ ተመራማሪ ጥዕና ሕ/ሰብ ካብ ኢንስቲትዩት ምርምር ጥዕና ትግራይ
– ዶ/ር መሰቀሉ ኪዱ ካብ ዓይደር ሆሰፒታል
እቲ ሲምፓዝየም ብ ዶ/ር ክብሮም ገብረሰላሰ ካብ መቐለ ዩኒቨርሰቲን፣ ዶ/ር ሄርመሰ ፍሎረዝ ካብ ሜዲካል ዩንቨርስቲ ሳውዝ ካሮላይና ተኸፊቱ፣ ብባህሊ ትግራይ ከዓ ተፀምቢሉ።
መላሰይቲ መድረኽ ዶ/ር ሙሴ ኣለማዮህ፣ ዶ/ር መሰቀሉ ኪዱን ኣይተ ገብረኣምላኽ ግደይ ኔሮም።
ኣብ ዓለምለኻዊ ሲምፖዝየም ብዛዕባ ምዕባለታት ኣብ ምክልኻልን ምጉዳልን ኤችኣይቪ-ኤይድስ ዝተገበረ ሽፋን
ዝርገሐ እቲ ቫይረስ ዘሰክፍ እዩ።
ኣብዚ ናይ @VOATigrigna ዜና ሽፋን ናይቲ ዓለም-ለኻዊ ሲምፖዚየም ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ዘካየድናዮ ብዛዕባ ምዕባለታት ኣብ ምክልኻልን ምቕናስን ኤች.አይ.ቪ ኤይድስ ይርከብ።
ምስፍሕፋሕ ኤች.አይ.ቪ ኤይድስ ካብቲ ቅድሚ ኲናት ዝነበረ 1.2% ናብ 3% ኣብ 2024 ወሲኹ ኣሎ። እዚ ግምት’ዚ ካብ ዝግባእ ትሕቲ ግምት ክኸውን ይኽእል እዩ ምኽንያቱ 40% ናይ ትግራይ ሕዚ’ውን ብሓይልታት ኣብ ልዕሊ 120 ሽሕ ደቂ ኣንስትዮ ዓመፅ ፈፂሞም ኤች.አይ.ቪ ኤይድስ ንኽላባዕ ዝተሓባበሩ ኣብ ትሕቲ ኣፅንዖት ይርከብ።
ኣዝዩ ዘሰክፍ ቁፅሪ ድማ እቲ 8.8% ምስፍሕፋሕ ኤች.አይ.ቪ ኣብ ውሽጢ ናይቲ ንኡስ ናሙና ናይተን ብወራሪ ሓይልታት ኢትዮጵያ፡ ኤርትራን ኣምሓራ ፋኖን ዓመፅ ተፈፂሙወን ዝበላ ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ። ኣብዚ ዓውዲ’ዚ ከምኡ’ውን ንስደተኛታት ዓብዪ ሓገዝ ምሃብ የድሊ፡ ምኽንያቱ ኣብ ከምዚ ናይ ምክልኻል ፀጋታት ከም ኮንዶም ወይ ፕሪፕ ዘይብሉ ኩነታት ብቐሊሉ ናብ ምብዛሕ ተላባዲ ሕማም ክቕየር ይኽእል ኢዩ።
